Czy spółka komandytowa może zostać podzielona?
Niestety zgodnie z dyspozycją art. 528 § 1 kodeksu spółek handlowych, wyłącznie spółki kapitałowe oraz spółka komandytowo-akcyjna mogą podlegać podziałowi. W związku z tym w praktyce biznesowej stosuje się różne modele reorganizacji spółki komandytowej. Może to być m.in. przekształcenie, możliwość przeniesienia praw i obowiązków wspólnika spółki komandytowej na jedynego wspólnika, połączenie przez przejęcie.

Przedsiębiorcy decydują się na takie działanie w sytuacjach, gdy chcą uporządkować majątek, rozdzielić odpowiedzialność wspólników, zdywersyfikować ryzyko lub skorzystać z korzystniejszego opodatkowania. Dobrym wprowadzeniem do tematu jest artykuł „Reorganizacja przedsiębiorstwa – jak zacząć działać w ramach spółki komandytowej?” dostępny pod adresem: https://ikidp.pl/blog/reorganizacja-przedsiebiorstwa-jak-zaczac-dzialac-w-ramach-spolki-komandytowej/

Na czym polega podział spółki – definicja i możliwe formy rozdzielenia działalności

Zgodnie z art. 528 § 1 k.s.h., podział spółki jest możliwy w przypadku spółek kapitałowych oraz spółek komandytowo-akcyjnych. Podział spółek polega na przekazaniu składników majątkowych zarówno pasywów, jak i aktywów spółki dzielonej do dwóch lub więcej już istniejących spółek lub spółek nowo tworzonych z jednoczesnym skutkiem w postaci rozwiązania spółki dzielonej albo utrzymania jej bytu prawnego (podział przez wydzielenie) z zachowaniem tożsamości praw i obowiązków spółki dzielonej. Dzielenie odbywa się w zamian za udziały (akcje), jakie wspólnicy spółki dzielonej otrzymują i ewentualnie, obok udziałów, za dopłatą w gotówce nieprzekraczającą 10% wartości bilansowej udziałów (akcji) spółki przejmującej lub 10% wartości nominalnej udziałów (akcji) spółki nowo zawiązanej.

Niedopuszczalność podziału spółek osobowych

Co istotne, spółki osobowe wyłączone zostały z procesu podziału. Wyjątek stanowi jedynie spółka komandytowo-akcyjna, która posiada pełną zdolność podziałową, przyznaną jej nowelizacją kodeksu spółek handlowych z dnia 15 września 2023 r. Powodem wspominanego zakazu, w przypadku spółek osobowych jest fakt istnienia silnej więzi osobowej między wspólnikami, co powoduje, że powstałe podziały majątku mogłyby wypaczyć istotę spółek osobowych. Dodatkowym argumentem jest to, że spółki osobowe nie posiadają osobowości prawnej, co z punktu widzenia odpowiedzialności spółek osobowych mogłoby przy ich ewentualnym podziale stwarzać problemy związane z ustaleniem zasad odpowiedzialności za zobowiązania. Pamiętać również należy, że mimo wprowadzenia pewnych elementów kapitałowych do spółek osobowych (art. 9, 10 k.s.h.) nie można wyróżnić udziałów w kapitale zakładowym, ale jedynie udziały kapitałowe jako odpowiedniki wkładów do spółki. Nie pozwala to jednak na obrót samymi udziałami kapitałowymi. Przeniesienie praw i obowiązków w spółkach osobowych dotyczy tylko ogółu, a nie pojedynczych praw i obowiązków.

Nie ma jednak przeszkód, aby spółki osobowe, ale już nie ich wspólnicy, tworzyły struktury przez wydzielenie majątku i utworzenie spółki kapitałowej. Wspólnikiem będzie jednak spółka, a nie wspólnicy spółki osobowej. Spółki przy podziale podlegają ograniczeniom określonym w art. 550 k.s.h.

Czy odstępstwa są możliwe?

Zakaz podziału spółek osobowych, w tym spółki komandytowej (z wyjątkiem komandytowo-akcyjnych) ma charakter bezwzględny.

Alternatywa – reorganizacja

Dobrym sposobem na uniknięcie ewentualnych problemów, które mogą powstać w przyszłości w zakresie reorganizacji jest utworzenie spółki z o.o – spółki komandytowej, co jest korzystne pod względem podatkowym, w szczególności dla tych wspólników spółki z o.o. Aby korzystać z tej zalety spółki z o.o. – spółki komandytowej, należy odpowiednio zredagować jej umowę w części dotyczącej udziału wspólników w zyskach spółki. Co do zasady bowiem, w spółce komandytowej każdy komplementariusz ma prawo do równego udziału w zyskach, bez względu na rodzaj i wartość wniesionego przez niego wkładu. Udział zaś komandytariusza w zyskach jest proporcjonalny do jego wkładu rzeczywiście wniesionego do spółki, przy czym umowa spółki komandytowej może te kwestie regulować odmiennie.

W związku z powyższym Wspólnicy tzw. „spółek z o.o. komandytowych” coraz częściej decydują się na reorganizację działalności. Decyzja w tym zakresie powinna zostać poprzedzona kompleksową analizą obejmującą skutki prawne, podatkowe oraz operacyjne, przy uwzględnieniu specyfiki danego przedsiębiorstwa.

W praktyce obrotu wykształciły się dwa podstawowe warianty reorganizacyjne. Pierwszy z nich polega na przekształceniu spółki komandytowej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, co skutkuje kontynuacją działalności gospodarczej w formule spółki kapitałowej. Drugi wariant obejmuje połączenie spółki komandytowej z jej komplementariuszem będącym spółką z o.o. poprzez przejęcie, w ramach którego cały majątek spółki komandytowej zostaje wchłonięty przez spółkę z o.o., a sama spółka komandytowa ulega rozwiązaniu bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego.

Przekształcenie spółki komandytowej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością – aspekty prawne

Przekształcenie spółki komandytowej w spółkę z o.o. następuje z zachowaniem pełnej sukcesji uniwersalnej. Zgodnie z art. 553 § 1 Kodeksu spółek handlowych, spółce przekształconej przysługują wszelkie prawa i obowiązki spółki przekształcanej. Proces ten nie wymaga prowadzenia likwidacji, a działalność gospodarcza jest kontynuowana w nieprzerwany sposób. Nowo powstała spółka z o.o. może również dokonać wyboru opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek, o ile spełnia warunki przewidziane w ustawie o CIT. W przypadku zachowania dotychczasowej struktury właścicielskiej procedura ulega istotnemu uproszczeniu, co ogranicza zakres czynności formalnych.

Jednocześnie należy wskazać na zmianę modelu zarządzania. O ile w spółce komandytowej funkcję zarządczą pełnił komplementariusz, o tyle w spółce z o.o. kompetencje te przechodzą na zarząd. W praktyce zmiana ta rzadko stanowi istotne utrudnienie, gdyż osoby faktycznie odpowiedzialne za prowadzenie spraw spółki często pozostają niezmienione.

Charakterystycznym skutkiem przekształcenia jest również wyeliminowanie dotychczasowego komplementariusza spółki z o.o. z uczestnictwa w strukturze właścicielskiej spółki przekształconej. W konsekwencji podmiot ten nierzadko zostaje czasowo zawieszony lub jego działalność zostaje ograniczona do minimum w celu uniknięcia kosztów utrzymania, ewentualnie przekazuje się do niego część funkcji operacyjnych.

Koncesje, zezwolenia i sytuacja pracowników

Co do zasady, koncesje, licencje oraz zezwolenia administracyjne przechodzą na spółkę przekształconą, przy czym określone kategorie decyzji – w szczególności w sektorach regulowanych, takich jak energetyka, transport czy działalność nadzorowana przez KNF – mogą wymagać uzyskania ponownej zgody właściwego organu.

Stosunki pracy przechodzą na nowy podmiot z mocy prawa na podstawie art. 231 Kodeksu pracy, co zapewnia ciągłość zatrudnienia pracowników.

Połączenie przez przejęcie spółki komandytowej przez komplementariusza – aspekty prawne

Połączenie polegające na przejęciu spółki komandytowej przez jej komplementariusza – spółkę z o.o. – również skutkuje sukcesją uniwersalną praw i obowiązków, zgodnie z art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych. W odróżnieniu od przekształcenia nie dochodzi jednak do powstania nowego podmiotu, a komplementariusz kontynuuje działalność jako spółka przejmująca.

Należy jednak uwzględnić ryzyko związane z przejęciem zobowiązań finansowych spółki komandytowej, co może budzić wątpliwości wierzycieli co do wypłacalności podmiotu przejmującego. W określonych przypadkach konieczne może być również urealnienie wartości kapitału zakładowego, tak aby odpowiadał rzeczywistej wartości przejmowanych aktywów.

Zastosowania praktyczne połączenia

Połączenie przez przejęcie znajduje szczególne uzasadnienie w sytuacjach, gdy utrzymywanie odrębnej spółki z o.o. jako komplementariusza przestaje mieć sens ekonomiczny lub gdy celem jest uproszczenie struktury organizacyjnej i wykorzystanie strat podatkowych podmiotu przejmującego. Model ten często wybierany jest przez sieci handlowe oraz przedsiębiorstwa logistyczne, w których struktura wielopodmiotowa generuje nadmierne koszty administracyjne bez proporcjonalnych korzyści biznesowych.

Dobre praktyki i wsparcie doradcze

Aby zapewnić przejrzystość po reorganizacji, warto:

• jasno określić odpowiedzialność komplementariuszy i komandytariuszy w każdej ze spółek,
• ustalić zasady koordynacji lub rozdzielenia decyzji zarządczych,
• przygotować nowe polityki finansowe i organizacyjne.

Jak zadbać o komunikację z pracownikami, klientami i bankiem?

Komunikacja jest kluczowa, aby reorganizacja spółki nie została odebrana jako sygnał ryzyka. Należy:

• poinformować pracowników o zmianach i ich konsekwencjach,
• wyjaśnić klientom, że ciągłość usług pozostaje niezakłócona,
• przedstawić bankom harmonogram restrukturyzacji oraz jej uzasadnienie,
• przygotować jednolite komunikaty z wyjaśnieniem zakresu zmian.

Kurs IKIDP jako kompendium wiedzy dla osób planujących restrukturyzację

Osoby planujące reorganizację działalności spółki komandytowej lub wprowadzenie nowej struktury prawnej mogą skorzystać z praktycznego programu edukacyjnego „Jak prowadzić spółkę komandytową – prawo, podatki, rachunkowość, dokumenty” (https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-spolke-komandytowa-prawo-podatki-rachunkowosc-dokumenty/). To kompleksowe narzędzie, które pomaga krok po kroku przeprowadzić restrukturyzację spółki, zrozumieć jej ryzyka oraz poprawnie zaplanować działania formalne i podatkowe.

Materiał zewnętrzny